Lữ đoàn 161 được thành lập ngày 12/2/1979. Sau ngày thành lập, Lữ đoàn đã nhanh chóng triển khai công tác tiếp nhận các loại trang bị, vũ khí, phương tiện mới; tập trung huấn luyện, đưa đội hình tàu chiến đấu vào thực hiện nhiệm vụ. Lữ đoàn đã tổ chức nhiều biên đội tàu làm nhiệm vụ phối thuộc đưa đón các đoàn cán bộ Đảng, Nhà nước, Quân đội, Quân chủng đi thăm, kiểm tra các đơn vị ở huyện đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa) và làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền các vùng biển.

Chấp hành nghiêm mệnh lệnh của cấp trên, Lữ đoàn đã tổ chức cho Biên đội Tàu 851, Tàu 852 vượt qua hàng trăm hải lý, kiên cường bám biển liên tục hơn 100 ngày đêm, bất chấp mọi hiểm nguy, đồng cam, cộng khổ, sát cánh cùng các lực lượng của Quân chủng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc…

Tàu của Lữ đoàn 161 luyện tập phương án tiêu diệt mục tiêu trên biển

Những năm gần đây, trước yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong tình hình mới, Đảng ủy, chỉ huy Lữ đoàn đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ, khả năng SSCĐ. Trên cơ sở quán triệt sâu sắc nghị quyết chuyên đề của các cấp về nâng cao chất lượng huấn luyện, Lữ đoàn tổ chức huấn luyện đúng đủ nội dung, thời gian cho các đối tượng, bám sát phương châm, xác định đột phá để khắc phục triệt khâu yếu, mặt yếu.

Lữ đoàn còn thực hiện nhiệm vụ phối hợp với Lữ đoàn 189 (Vùng 4 Hải quân) thực hành rà, quét thuỷ lôi; trực tiếp tổ chức huấn luyện cho lực lượng Hải đội dân quân thường trực của Bộ chỉ huy Quân sự các tỉnh Quảng Trị (Quân khu 4), Đà Nẵng và Quảng Ngãi (Quân khu 5); gắn công tác SSCĐ, huấn luyện chiến đấu với xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật, bảo đảm an toàn.

Cùng với đó, Lữ đoàn đã hoàn thành tốt nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng, nhất là huấn luyện, tuần tra chung với Hải quân Trung Quốc; tiếp đón các đoàn khách quốc tế, tàu hải quân các nước tới thăm Đà Nẵng như Liên bang Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore, Thái Lan, qua đó góp phần nâng cao vị thế, uy tín của đất nước, quân đội và Hải quân nhân dân Việt Nam.

Cán bộ, chiến sĩ Tàu 852 huấn luyện thả thiết bị rà quét mìn

Các cơ quan, đơn vị thuộc Lữ đoàn thường xuyên quán triệt nghiêm túc, đầy đủ các chỉ thị, nghị quyết, quy định của trên; kịp thời triển khai, vận dụng, cụ thể hoá vào tình hình thực tế của đơn vị; làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng; xây dựng ý chí quyết tâm cao cho cán bộ, chiến sĩ, góp phần giữ vững trận địa chính trị, tư tưởng trong đơn vị.

Toàn Lữ đoàn duy trì và thực hiện tốt công tác văn hoá cơ sở góp phần nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho bộ đội. Các tổ chức quần chúng, Hội đồng quân nhân được xây dựng, hoạt động đúng chức năng, hiệu quả thiết thực.

Cấp ủy, chỉ huy và cán bộ, chiến sĩ phát huy hết vai trò trách nhiệm trong bảo đảm kỹ thuật cho các nhiệm vụ. Năm 2023, Lữ đoàn đã tập trung xây dựng  tàu chính quy mẫu mực trên các mặt công tác phục vụ toàn Quân chủng về tham quan; tham gia và tổ chức các hội thi tàu, xe, kho trạm tốt cấp Quân chủng, Vùng, Lữ đoàn đều đạt được giải cao.

Lữ đoàn đã huy động hàng trăm ngày công, đầu tư hàng trăm triệu đồng để xây dựng, củng cố khu tăng gia tập trung tại đơn vị và khu vực Hòa Khương. Cán bộ, chiến sĩ tích cực cải tạo, xây dựng đơn vị có cảnh quan môi trường chính quy, xanh, sạch, đẹp. 

Tàu 952 cứu nạn tàu cá của ngư dân Đà Nẵng

Công tác chính sách, hậu phương quân đội, động viên giúp đỡ cán bộ, chiến sĩ ổn định cuộc sống, an tâm công tác được Lữ đoàn quan tâm thực hiện hiệu quả. Các cơ quan, đơn vị luôn coi trọng và phát triển mối đoàn kết, hiệp đồng với các đơn vị trên địa bàn; tham gia các phong trào đền ơnđáp nghĩa, xoá đói giảm nghèo; kịp thời ứng cứu, tìm kiếm cứu nạn trên biển, góp phần giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản của nhà nước và nhân dân. Lữ đoàn được UBND thành phố Đà Nẵng, tỉnh Quảng Nam, tỉnh Thừa Thiên Huế và Uỷ ban Phòng chống bão lụt, tìm kiếm cứu nạn Quốc gia nhiều lần tặng Bằng khen, Giấy khen.

Thực hiện hoạt động “Hải quân nhận đỡ đầu con ngư dân”, thời gian qua, Lữ đoàn đã nhận đỡ đầu 3 con ngư dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại xã Quảng Minh, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình; mỗi tháng hỗ trợ 500 nghìn đồng và quà, vật chất phục vụ cuộc sống, sinh hoạt thường xuyên cho các cháu đến 18 tuổi…

Kỷ niệm 45 Ngày thành lập đơn vị và đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì, cán bộ, chiến sĩ, QNCN, CNVQP Lữ đoàn 161 không ngừng nâng cao sức mạnh chiến đấu và SSCĐ, cùng các lực lượng của Vùng 3 bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo được phân công, tiếp tục tô thắm truyền thống“Tích cực chủ động, khắc phục khó khăn, bám biển bám đảo, hoàn thành tốt nhiệm vụ”.                                                 

Lữ đoàn 161 được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Tư lệnh Quân chủng tặng Cờ thưởng “Đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua” và Cờ thưởng “Đơn vị huấn luyện giỏi”. Lữ đoàn và 5 tàu được Chủ tịch nước tặng Huân chương Chiến công và Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất, Nhì, Ba. Tàu 851 vinh dự nhận danh hiệu “Đơn vị Anh hùng LLVTND” thời kỳ đổi mới.