Appian thường được gọi là “Nữ hoàng của những con đường dài” bởi sự hùng vĩ, tầm quan trọng trong lịch sử và thể hiện được kỹ thuật cơ sở hạ tầng ấn tượng của người La Mã cổ đại.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Một phần nhỏ đường Appian, nơi có thể nhìn rõ các hầm mộ bên dưới. Ảnh: National Geographic

Người La Mã cổ đại nổi tiếng với nhiều công trình mang tính đột phá, nâng cấp tiện nghi trong thành phố như kênh đào hay cây cầu bắc qua sông. Trong số đó, không thể không nhắc đến những con đường lát đá trải dài.

Một trong những con đường dài đầu tiên và quan trọng nhất do người La Mã xây dựng là Appian. Đây được xem là công trình biểu tượng cho trí tuệ con người La Mã đương thời, và là con đường trải nhựa đầu tiên ở đế chế La Mã. Nó cũng đặt ra tiêu chuẩn cho việc xây dựng đường trong tương lai.

Con đường đóng vai trò là huyết mạch quan trọng cho việc di chuyển của quân đội, vật tư và các đoàn lữ hành thương mại, đồng thời là phương tiện kết nối Rome với các khu vực phía Nam. Ngoài ý nghĩa quân sự và chiến lược, Appia còn đóng một vai trò quan trọng trong việc kết nối thương mại, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế và thịnh vượng của đế chế La Mã.

Appia cũng đóng một vai trò trong việc tuyên truyền chính trị dưới thời La Mã. Con đường được trang trí bằng các tượng đài, lăng mộ và các cột mốc được coi là biểu tượng của quyền lực và bản sắc văn hóa La Mã. Việc xây dựng các công trình kiến trúc vĩ đại dọc theo con đường Appia cho thấy sự giàu có và tráng lệ của Rome, củng cố sự thống trị về chính trị và văn hóa của thành phố này.

Quá trình xây dựng “con đường Nữ hoàng”

Con đường này được bắt đầu xây dựng bởi Appius Claudius Caecus, quan kiểm duyệt La Mã, vào năm 312 trước Công nguyên.

Đường Appian không phải là con đường đầu tiên ở Italy, nhưng nó là con đường trải nhựa được xây dựng đầu tiên, khởi đầu cho một mạng lưới đường sá ngày càng phát triển sau này. Trước đó, người Etruscans đã xây dựng những con đường đầu tiên ở Italy, nhưng chúng không bền và tốt bằng những con đường do người La Mã xây dựng.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Đường Appian là con đường trải nhựa đầu tiên ở Italia. Ảnh: Romecabs

Kỹ thuật xây dựng là yếu tố quan trọng, góp phần tạo nên thành công của con đường Appian. Con đường được thiết kế với nhiều đặc điểm kiến trúc độc đáo.

Con đường Appian có chiều rộng trung bình 6 mét và hơi lồi lên ở giữa để cho phép nước chảy và đọng lại trong các rãnh chạy dọc hai bên đường. Nền đường là những khối đá nặng được trát bằng vữa vôi. Trên đó được lát những viên đá vừa khít, lồng vào nhau để tạo ra một bề mặt phẳng. Những viên đá này khớp tới mức nhà sử học Procopius phải thốt lên rằng, những viên đá được ghép lại một cách thành thạo đến mức tự nhiên chứ không phải được sắp xếp một cách có chủ ý.

Hai bên đường là một số tượng đài, lăng mộ và cột mốc quan trọng như cột danh dự , các tấm bảng cống hiến và các viên đá chia ranh giới… Các cột danh dự được dựng lên để kỷ niệm các sự kiện hoặc thành tựu quan trọng, thường tôn vinh các hoàng đế hoặc các chiến thắng quân sự. Những tấm bảng cống hiến thể hiện lòng biết ơn hoặc sự cống hiến đối với các vị thần hoặc những nhân vật có ảnh hưởng. Những viên đá ranh giới đánh dấu ranh giới của tài sản tư nhân, phân định quyền sở hữu dọc đường.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Người đi xe đạp đi dọc theo đường Appian ở Rome. Ảnh: NBC News

Điều làm nên sự khác biệt của những con đường La Mã là độ bền và thiết kế thực tế của chúng.T rong việc xây dựng đường sá, người La Mã đã tuân theo một quy trình tỉ mỉ. Đầu tiên, họ đào một con mương và trải một lớp cát nén lên bề mặt. Con mương sau đó được lấp đầy sỏi, gạch vụn và đất sét. Những tảng đá lớn ở lề đường được dựng lên ở hai bên mương. Một lớp trên cùng đã được thêm vào, bao gồm xi măng vôi phức tạp và các tấm đá mịn.

Bề mặt đường làm bằng những khối dung nham bazan đa giác, có thể chở được trọng lượng của quân đoàn binh lính, xe ngựa hạng nặng và xe ngựa. Các dấu vết xe ngựa vẫn còn được khắc trên các phiến đá minh chứng cho sự bền vững của con đường Appian.

Con đường Appian đã là minh chứng cho hơn 2.300 năm văn hóa và lịch sử. Nếu những viên đá biết nói, chúng sẽ bộc lộ mặt tối của đế chế vĩ đại. Vì là huyết mạch chính cho quân đội và tiếp tế, Appian Way là nơi diễn ra vô số trận chiến thua và thắng.

Cuộc nổi dậy Spartacus và những hầm mộ

Trong Chiến tranh Nô lệ lần thứ ba (73-71 TCN), còn được gọi là Cuộc nổi dậy Spartacus, đấu sĩ Spartacus đã lãnh đạo một đội quân gồm 40.000 cựu nô lệ chống lại đế chế La Mã. Sau hai năm chiến đấu, Spartacus cùng quân đội cuối cùng đã bị đánh bại. 6.000 quân nổi dậy đã bị treo lên các cây thánh giá dọc hai bên đường Appian Way, từ Rome đến Capua. Đây được coi là hình phạt khắc nghiệt, và như một lời cảnh báo cho những nô lệ khác.

Do đó, việc chôn cất người chết trong thành là điều cấm. Các lăng mộ được xây dựng ở ngoại ô và đường Appian được xem là địa điểm hợp lý để chôn cất.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Hầm mộ Thánh Sebastian dưới đường Appian. Ảnh: Rome.us

Bên dưới bề mặt của Rome, một mê cung gồm những đường hầm trải dài hàng dặm và rất sâu.

Những hầm mộ Cơ đốc giáo này từng là nơi an nghỉ cuối cùng của nhiều Cơ đốc nhân thời kỳ đầu. Một số người trong số họ sau này được tôn kính như các vị tử đạo và các vị thánh. Để thể hiện lòng sùng kính sâu sắc, những người khác đã khoét những hốc gần đó để đặt những người thân yêu của họ an nghỉ bên cạnh những anh hùng Cơ đốc đáng kính này.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Bên ngoài hầm mộ của Vương cung thánh đường San Sebastian. Ảnh: James King Blog

Khi nhiều thế kỷ trôi qua, hầm mộ ở Rome đã từng rơi vào tình trạng quên lãng trong thời Trung Cổ. Mãi về sau, người ta mới khám phá lại chuỗi hầm mộ này.

Dọc theo con đường Appian, có thể nhận thấy 3 kiểu mộ riêng biệt. Thứ nhất là St Domitilla nằm ở độ sâu 16 mét dưới lòng đất. Đây là hầm mộ này là lâu đời nhất và duy nhất tìm thấy xương được trưng bày. Hầm mộ thứ hai là St Callixtus, dài 20km. Hầm mộ này là hầm mộ lớn nhất và từng là nơi chứa nửa triệu thi thể, bao gồm cả thi thể của một số giáo hoàng. Cuối cùng là hầm mộ St Sebastian, được cho là nơi chôn cất các tông đồ Peter và Paul, cũng như vị tử đạo Saint Sebastian.

Mối liên hệ với Thánh Peter

Theo truyền thuyết, con đường Appian đã chứng kiến cuộc gặp gỡ của Thánh Peter – một trong những nhân vật được kính trọng nhất trong Cơ đốc giáo – và Chúa Giêsu.

Chạy trốn khỏi Roma để trốn tránh đức tin với tôn giáo, Peter đã gặp Chúa Giê-su và hỏi Người rằng “Domine quo vadis” nghĩa là “Lạy Chúa, Chúa đi đâu?” Chúa Giêsu đáp lại: “Venio Romam iterum crucifigi”, nghĩa là “Thầy đến Roma để chịu đóng đinh lần nữa”. Sau đó, Chúa Giêsu biến mất.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Phiến đá mang dấu chân của Chúa Giêsu. Ảnh: Romecabs

Chính cuộc gặp gỡ này đã giúp Thánh Peter thức tỉnh và quyết tâm quay trở lại, giữ vững đức tin của mình. Tuy nhiên, như một minh chứng lâu dài cho sự kiện này, dấu chân của Chúa Giêsu đã in dấu trên hòn đá ở nhà thờ Domine Quo Vadis.

Dấu chân này được cho là bản sao, còn bản chính đang được bảo quản tại Vương cung thánh đường San Sebastiano. Nó là một lời nhắc nhở hữu hình về cuộc gặp gỡ giữa Thánh Peter và Chúa Giêsu, truyền cảm hứng cho việc chiêm nghiệm và suy tư về di sản lâu dài của đức tin và sự hy sinh.

Hệ thống dẫn nước đường Appian

Hệ thống dẫn nước đường Appia, được gọi là Aqua Appia, là một minh chứng đáng chú ý cho năng lực kỹ thuật của người La Mã cổ đại. Đây là hệ thống dẫn nước đầu tiên được xây dựng ở Rome vào năm 312 trước Công nguyên bởi nhà kiểm duyệt La Mã Appius Claudius Caecus.

Aqua Appia đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp cho Rome khoảng 73.000 mét khối nước mỗi ngày. Lượng nước đáng kể này đóng một vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu của dân số ngày càng tăng và hỗ trợ các hoạt động khác nhau của thành phố.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Aqua Appia chảy dài 16,4 km, đi vào thành phố Rome từ phía đông và đổ vào Forum Boarium , gần Porta Trigemina và sông Tiber. Ảnh: Romecabs

Hệ thống dẫn nước kéo dài khoảng 16 km, bắt nguồn từ các suối ở đồi Alban và dẫn đến Rome. Phần lớn chiều dài đường dẫn nước ở dưới lòng đất. Phần còn lại được thiết kế xuyên qua các lớp đá cắt, đường hầm hình vòm và kênh lộ thiên. Thiết kế sáng tạo này cho phép duy trì dòng nước ổn định trong cống dẫn nước dù đi qua nhiều địa hình phức tạp.

Aqua Appia đánh dấu sự khởi đầu của mạng lưới cống dẫn nước rộng khắp của Rome, tạo tiền lệ cho những tuyệt tác kỹ thuật trong tương lai. Việc xây dựng hệ thống dẫn nước này đã thể hiện sự hiểu biết về thủy lực của người La Mã cũng như khả năng thiết kế và thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn.

Công viên Đường Appian

Công viên Appian Way, hay còn được gọi là Parco Regionale dell’Appia Antica, là một ốc đảo xanh rộng lớn, nép mình dọc theo đường Appian cổ kính ở Rome. Trải rộng trên 13,7 km vuông, công viên rộng lớn này tựa một lối thoát thanh bình khỏi thành phố nhộn nhịp, mời gọi du khách đắm mình trong lịch sử phong phú và vẻ đẹp tự nhiên của vùng nông thôn La Mã.

Những đồng cỏ tươi tốt, những ngọn đồi nhấp nhô và những cây thông cao chót vót tạo nên một khung cảnh đẹp như tranh vẽ, đưa bạn quay ngược thời gian. Khung cảnh bình dị này mang đến một nơi trú ẩn yên bình, giúp thư giãn, khám phá và kết nối lại với thiên nhiên.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Công viên Appian vùng Rome. Ảnh: Rome.us

Công viên là nơi có nhiều di tích và địa điểm khảo cổ La Mã cổ đại, mang đến cái nhìn sơ lược về lịch sử. Tàn tích của những ngôi mộ, lăng mộ và biệt thự nằm rải rác trong công việc, thể hiện sự hùng vĩ và sang trọng của La Mã cổ đại.

Tại đây, du khách có thể trầm trồ trước những mái vòm cao chót vót và những tuyệt tác kỹ thuật của các công trình kiến trúc như Aqua Claudia và Marcia Aqueduct. Các cống dẫn nước là minh chứng cho sự khéo léo của người La Mã cổ đại và khả năng điều chỉnh đường dẫn nước của họ. Chúng được coi là một trong bảy kỳ quan của La Mã cổ đại.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Di tích Biệt thự Quintilii trong công viên Appian. Ảnh: Romecabs

Ẩn mình trong công viên là Biệt thự Quintilii tráng lệ, từng là nơi ở sang trọng của anh em nhà Quintilii, những quý tộc La Mã. Nhiều tàn tích của biệt thự vẫn được bảo tồn tốt như khu vực sân, bồn tắm nước nóng lộ thiên, phòng ốc được trang trí tỉ mỉ.

Siêu xa lộ thời La Mã – Di sản thế giới

“Con đường Nữ hoàng” Appian là một di sản quan trọng, được đánh giá cao. Do đó, chính phủ Italia đã nỗ lực bằng nhiều biện pháp để bảo vệ con đường khỏi bị hư hại thêm và bảo tồn di sản lịch sử, khảo cổ và kiến trúc của nó. Bộ Văn hóa Italia đã đấu thầu để đưa toàn bộ tuyến đường này vào danh sách Di sản Thế giới của UNESCO.

Khám phá Appian - 'siêu xa lộ' từ thời đế chế La Mã
Gravina ở Puglia, một thành phố miền Nam nước Italia đang có lượng khách du lịch tăng đáng kể. Ảnh: National Geographic

Không chỉ đơn thuần là con đường, Appian còn là một kiệt tác kỹ thuật, biểu tượng cho sức mạnh và sự thịnh vượng một thời của đế chế La Mã, đồng thời cũng là một kho tàng văn hóa và lịch sử đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Di sản của Appian là câu chuyện vượt thời gian về cuộc phiêu lưu, tham vọng và sức mạnh sáng tạo bền bỉ của con người. Đó là minh chứng cho sự khéo léo của người La Mã cổ đại. Và nó nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ sở hạ tầng giao thông trong sự phát triển của nền văn minh.